Waarom Spaanse huizen in de winter zo koud zijn
Buiten 15 graden en binnen een trui aan. Waarom Spaanse woningen slecht warm blijven, wat het bouwjaar daarmee te maken heeft en wat je eraan kunt doen.
In het kort
- Spaanse woningen zijn generaties lang gebouwd om de zomerhitte buiten te houden, niet om warmte binnen te houden.
- Pas sinds de bouwverordening van 2006 gelden landelijke isolatie-eisen, aangescherpt in 2019. Alles wat daarvoor is gebouwd, is vaak nauwelijks geïsoleerd.
- Het gevoel van kou komt meer van koude vloeren, muren en ramen dan van de luchttemperatuur.
- Een moderne airco met warmtepomp verwarmt aan de kust efficiënt, maar kan een slecht geïsoleerde woning niet warm houden.
- Vocht maakt het erger: een vochtige woning voelt kouder aan dan een droge woning bij dezelfde temperatuur.
Waarom voelt een Spaans huis in de winter zo koud?
Wie een huis in Spanje koopt, verwacht vaak dat verwarming er nauwelijks toe doet. Buiten schijnt de zon en op een beschut terras kan het in januari aangenaam zijn. Binnen is het verhaal anders: buiten 15 graden, en binnen trek je een trui aan.
Dat komt doordat veel Spaanse woningen met een andere opgave zijn gebouwd. In Nederland is de uitdaging het huis warm te houden; in Spanje was die lange tijd om het koel te houden. Bij oudere woningen zie je daarom regelmatig:
- weinig of geen isolatie in muren en daken;
- tegelvloeren die direct op een onisolerende ondergrond liggen;
- enkel glas of oudere dubbele beglazing;
- aluminium kozijnen zonder thermische onderbreking;
- rolluikkasten waar de wind doorheen trekt;
- geen centrale verwarming;
- airconditioning die is geplaatst om te koelen.
Dat geldt niet voor elke woning. Nieuwbouw en goed gerenoveerde huizen kunnen uitstekend geïsoleerd zijn. Het bouwjaar is daarbij een bruikbare vuistregel: de landelijke bouwverordening met isolatie-eisen, de Código Técnico de la Edificación, kwam er pas in 2006 en werd in 2019 verder aangescherpt. Woningen van vóór die tijd zijn gebouwd zonder die verplichting.
Tegels: heerlijk in de zomer, koud in de winter
Keramische tegels blijven koel en zijn makkelijk schoon te houden, en dat is in juli precies wat je wilt. In januari werkt het tegen je. Een tegelvloer voelt veel kouder aan dan hout of tapijt, zeker wanneer die rechtstreeks op een slecht geïsoleerde ondergrond ligt.
Een vloer van 16 of 17 graden voelt op blote voeten al behoorlijk koud, terwijl de lucht in de kamer 19 graden kan zijn. Het probleem is dus niet altijd de thermostaat.
Ook muren en plafonds koelen af
Bij oudere woningen is een buitenmuur in de winter vaak flink kouder dan de lucht in de kamer. Je verliest daardoor niet alleen warmte, je voelt de kou ook als straling vanaf die muur. Hetzelfde geldt voor daken. Een slecht geïsoleerd plat dak wordt in de zomer gloeiend heet en koelt in de winter snel af.
Bij vrijstaande villa's telt dat zwaarder dan bij appartementen, die aan meerdere kanten grenzen aan andere woningen en daardoor minder oppervlak hebben waarlangs warmte weglekt.
Verwarmen met airco: vaak de praktijk
In veel Spaanse woningen is de airco de belangrijkste klimaatinstallatie. Moderne split-units werken als warmtepomp: ze halen warmte uit de buitenlucht en brengen die naar binnen. Aan de Costa Blanca, waar het zelden vriest, werken die het hele jaar in een gunstig temperatuurbereik en leveren ze meerdere eenheden warmte per eenheid stroom.
Daarmee is verwarmen met airco duidelijk voordeliger dan een elektrische kachel of radiator, die per definitie niet meer warmte kan leveren dan de stroom die erin gaat. Maar er is verschil tussen een woning snel opwarmen en hem warm houden. De airco verwarmt de lucht; de koude vloeren en muren blijven koud, en in een ongeïsoleerd huis loopt die warmte er net zo snel weer uit.
Een verplaatsbare gaskachel op een butaanfles verwarmt goedkoop, maar bij verbranding van butaan komt waterdamp vrij. In een dichte woning verhoogt dat de luchtvochtigheid flink, wat condens en schimmel in de hand werkt. Ventileer altijd als je er een gebruikt.
Waarom isolatie meestal voorgaat op een zwaardere installatie
In een slecht geïsoleerde woning kun je blijven stoken zonder dat het comfortabel wordt. Kijk daarom eerst naar de woning zelf. De ingrepen die doorgaans het meest opleveren, van goedkoop naar duur:
- tochtstrips bij deuren en ramen;
- kierdichting en het isoleren van rolluikkasten;
- dakisolatie, zeker bij een plat dak of een vrijstaande woning;
- betere beglazing en kozijnen met thermische onderbreking;
- gevelisolatie, meestal aan de buitenzijde;
- isolatie van leidingen en de technische ruimte.
Het energiecertificaat dat bij verkoop verplicht is, geeft een eerste indicatie. Let wel: een groot deel van de Spaanse woningvoorraad zit in de laagste klassen, en het certificaat vertelt je vooral iets over de theoretische prestatie, niet waar de tocht precies binnenkomt.
Vocht maakt het probleem groter
Kou en vocht gaan aan de Spaanse kust vaak samen. Een woning die lange tijd leegstaat, weinig wordt verwarmd en nauwelijks wordt geventileerd, krijgt te maken met condens, schimmel, muffe geuren en vochtplekken tegen koude buitenmuren. Slaapkamers en badkamers zijn daarbij de zwakke plekken.
Een hygrometer van een paar euro laat zien hoe het er werkelijk voor staat. Zit je structureel boven de 60 procent, dan is ventileren belangrijker dan harder stoken: droge lucht voelt bij dezelfde temperatuur warmer aan.
Wat je kunt doen zonder te verbouwen
- Zoek de tocht op. Voel op een koude dag langs kozijnen, deuren en rolluikkasten. Kierdichting kost weinig en levert direct comfort op.
- Kijk omhoog. Bij een vrijstaande woning is het dak vaak de grootste winst, omdat warmte daar als eerste verdwijnt.
- Gebruik de airco als warmtepomp. Controleer of je units een verwarmingsstand hebben en zet ze liever gericht en regelmatig aan dan een koud huis in één keer op te stoken.
- Verwarm alleen wat je gebruikt. Een villa hoeft in de winter niet overal 21 graden te zijn. Twee kamers comfortabel houden is goedkoper dan het hele huis lauw.
- Pak de vloer aan waar je zit. Een vloerkleed in de woonkamer doet voor het gevoel meer dan een graad extra op de thermostaat.
- Ventileer kort en krachtig. Een kwartier ramen tegen elkaar open verliest minder warmte dan een raam dat de hele dag op een kier staat.
Vraag bij aankoop hoe het huis zich in januari gedraagt
Een bezichtiging in mei zegt weinig over het wooncomfort in de winter. Vragen die de moeite waard zijn:
- Uit welk bouwjaar is de woning, en is er na 2006 gerenoveerd?
- Wat staat er op het energiecertificaat?
- Is er isolatie aangebracht in dak of gevel, en zijn daar facturen van?
- Zijn de kozijnen voorzien van thermische onderbreking?
- Welke verwarming is er, en wat kostte die de vorige eigenaar in de winter?
- Zijn er plekken met condens of schimmel geweest?
Veelgestelde vragen
Is verwarmen met airco goedkoper dan elektrische radiatoren?
In de regel wel. Een warmtepomp verplaatst warmte in plaats van die op te wekken en levert daardoor meerdere eenheden warmte per eenheid stroom, terwijl een elektrische radiator er nooit meer uit haalt dan erin gaat. Hoeveel het scheelt hangt af van het apparaat, de buitentemperatuur en je stroomtarief.
Heeft vloerverwarming zin in Spanje?
In een goed geïsoleerde woning wel, want het lost precies het probleem van de koude tegelvloer op. In een ongeïsoleerd huis verlies je een groot deel van die warmte naar de ondergrond, en aanleg vraagt bovendien om het openbreken van de vloer.
Wat is een normale binnentemperatuur?
Voor woonruimtes wordt doorgaans 18 tot 20 graden aangehouden als comfortabel en gezond. Belangrijker dan dat getal is het verschil met de temperatuur van vloeren en muren.
Moet ik de verwarming aan laten als ik er niet ben?
Een lage basistemperatuur en regelmatige ventilatie voorkomen condens en schimmel, wat een leegstaande woning meer schaadt dan de kou zelf. Laat iemand af en toe luchten als je langere tijd weg bent.
Bronnen: Código Técnico de la Edificación (2006, herzien in 2019) en het Spaanse stelsel van energiecertificaten voor woningen.