Rode palmkever: zo bescherm je je palmbomen in Spanje
De rode palmkever vreet palmen van binnenuit leeg. Welke palmen vatbaar zijn, hoe je een aangetaste palm herkent, hoe vaak je moet behandelen en wat je doet met een dode palm.
In het kort
- De rode palmkever (picudo rojo, Rhynchophorus ferrugineus) legt zijn eitjes in de kroon van een palm. De larven vreten de palm van binnenuit leeg. Als je het ziet, is het vaak te laat.
- Niet elke palm is even vatbaar. De Canarische dadelpalm (Phoenix canariensis) is verreweg het vaakst slachtoffer. Bij de gewone dadelpalm, Washingtonia's en waaierpalmen komt aantasting voor, maar doorgaans minder.
- Voorkomen werkt beter dan genezen: een vaste reeks behandelingen van de kroon, verspreid over het jaar. Hoe vaak, hangt af van het middel. Lokale tuinbedrijven aan de Costa Blanca behandelen vaak van maart tot en met oktober elke maand.
- Een tweede plaag is de palmmot (Paysandisia archon), een bedreiging voor onder andere de dwergpalm en de Chinese waaierpalm, maar ook voor andere palmsoorten.
- Snoei zo weinig mogelijk en bij voorkeur in januari of februari. Verse snijwonden trekken kevers aan.
- Moet een palm die door de kever is aangetast worden verwijderd, volg dan het regionale protocol en schakel een erkend bedrijf in. Laat hem niet staan: er vliegen nieuwe kevers uit.
Wie een tijd aan de Costa Blanca rondrijdt, ziet ze overal: palmen waarvan de kroon is ingezakt alsof er een paraplu is dichtgeklapt, of alleen nog een kale stam. Dat is bijna altijd het werk van de rode palmkever. Het insect kwam in de jaren negentig in Spanje terecht en heeft sindsdien tienduizenden palmen gedood, in parken, langs boulevards en in privétuinen.
Voor eigenaren van een huis met palmen is het een terugkerende kostenpost. Een volwassen Canarische dadelpalm is veel geld waard en duur om te rooien. Een vaste behandeling kost minder dan een palm vervangen.
Wat is de rode palmkever?
De volwassen kever is ongeveer 3 centimeter lang, roodbruin met donkere vlekken, en heeft een lange snuit. Het vrouwtje legt haar eitjes in de zachte delen bovenin de palm, bij de basis van de bladeren of in een snijwond. De larven zijn roomwit, zonder poten, met een bruine kop, en worden tot zo'n 5 centimeter groot. Ze boren gangen door het hart van de palm en verpoppen zich in een cocon van palmvezels.
De hele cyclus speelt zich in de palm af. Daardoor zie je lange tijd niets aan de buitenkant, terwijl er binnenin honderden larven aan het werk zijn. Volgens de Valenciaanse landbouwdienst is de kever vanaf april actief, met pieken in juni en november. In december, januari en februari vliegen er weinig volwassen kevers.
Welke palmbomen zijn vatbaar?
Dit is waar veel eigenaren zich in vergissen: de ene palm loopt veel meer gevaar dan de andere.
Schuif de tabel opzij voor alle kolommen
| Palmsoort | Spaanse naam | Risico |
|---|---|---|
| Canarische dadelpalm (Phoenix canariensis) | palmera canaria | Zeer hoog, het vaakst getroffen |
| Dadelpalm (Phoenix dactylifera) | palmera datilera | Aanwezig, maar doorgaans lager; aantasting begint vaak bij de uitlopers aan de voet |
| Washingtonia (Washingtonia robusta, W. filifera) | washingtonia | Relatief laag |
| Dwergpalm (Chamaerops humilis) | palmito | Relatief laag, wel gevoelig voor de palmmot |
| Chinese waaierpalm (Trachycarpus fortunei) | palmera de Fortune | Relatief laag, wel gevoelig voor de palmmot |
De Valenciaanse landbouwdienst noemt de twee Phoenix-soorten en de Washingtonia als de gevoelige soorten waarop de behandelingen gericht zijn. Onderzoek laat zien dat de gewone dadelpalm, Washingtonia's en dwergpalmen minder geschikt zijn als gastheer dan de Canarische dadelpalm. Aantasting is daarmee niet uitgesloten. Heb je alleen waaierpalmen, dan is het risico op de rode palmkever kleiner, maar niet nul. Staat er in de tuin een Canarische dadelpalm, reken er dan op dat die vroeg of laat bezoek krijgt als hij niet wordt beschermd.
Hoe herken je een aangetaste palm?
In het begin zijn de signalen klein. Let vooral op:
- Jonge bladeren in het hart die scheef staan, slap hangen of geel worden.
- Bladeren die aan de basis zijn aangevreten en met een lichte ruk loskomen.
- Gaatjes in de bladvoeten met bruin, vochtig zaagsel eromheen, soms met een gistende geur.
- Cocons van gevlochten palmvezels op de grond onder de palm.
- In een later stadium: de kroon zakt in en hangt naar alle kanten, als een paraplu.
Een bekend teken is dat je de larven 's avonds kunt horen knagen als je je oor tegen de stam legt. Bij de dadelpalm begint de aantasting vaak onderaan, bij de uitlopers, en kruipt die naar de hoofdstam.
Is de kroon eenmaal ingezakt, dan is het groeipunt meestal dood en is de palm bij een Canarische dadelpalm niet meer te redden. In een vroeg stadium kan een gespecialiseerd bedrijf de kroon soms nog schoonmaken en behandelen.
Zo bescherm je je palmbomen
Er is geen eenmalige oplossing. Bescherming werkt als een reeks behandelingen die de kroon het hele actieve seizoen onaantrekkelijk of dodelijk maakt voor de kever en zijn larven.
Hoe vaak behandelen?
Er bestaat geen vaste regel. De Generalitat Valenciana hanteert een indicatief schema, verspreid over het voorjaar, de zomer en het najaar, met minder behandelingen in de wintermaanden wanneer er weinig kevers vliegen. Hoe vaak je behandelt, hangt vooral af van het middel: het ene werkt een paar weken, het andere langer.
Lokale tuinbedrijven aan de noordelijke Costa Blanca werken vaak met een strakker schema: van maart tot en met oktober elke maand een behandeling, acht keer per jaar. De redenering is dat de middelen die op de kroon worden gespoten maar een paar weken werken. Wie een maand overslaat in het hoogseizoen, laat een opening. Vraag je tuinbedrijf welk middel het gebruikt en hoe lang dat werkt.
Welke middelen worden gebruikt?
- Nematoden (Steinernema carpocapsae): microscopisch kleine wormpjes die de larven binnendringen en doden. Ze worden met water gemengd en in de kroon gespoten. Een biologisch bestrijdingsmiddel dat preventief en curatief kan worden ingezet. Volg bij toepassing de aanwijzingen van de fabrikant.
- Schimmel (Beauveria bassiana): een biologisch middel in korrelvorm dat in de kroon wordt gestrooid en de kever infecteert.
- Insecticiden: chemische middelen die met veel water in het hart en het bovenste deel van de stam worden gespoten, zodat ze doordringen tot in de gangen. Welke stoffen zijn toegestaan, verandert regelmatig. Verschillende oudere middelen zijn inmiddels in de EU verboden.
- Endotherapie: een vakman injecteert een middel rechtstreeks in de stam. Dat hoeft minder vaak, maar het maakt kleine wonden in de stam en is werk voor een specialist.
Veel tuinbedrijven wisselen biologische en chemische middelen af over het seizoen. Chemische gewasbeschermingsmiddelen voor professioneel gebruik mogen alleen worden toegepast door iemand met een Spaans applicatorsbewijs (carné de aplicador). Wil je zelf spuiten, gebruik dan alleen een middel dat op het etiket is toegelaten voor niet-professioneel gebruik op palmen, en volg de dosering.
Snoei met beleid
Een verse snijwond ruikt voor de kever als een uitnodiging. De beste periode om te snoeien is januari en februari. Beperk het snoeien tot noodzakelijke werkzaamheden en verwijder bij voorkeur alleen volledig droge bladeren. Moet er buiten die maanden toch gesnoeid worden, laat de wonden dan direct afdekken met een wondpasta of een insecticide. Laat ook de oude bladvoeten aan de stam zitten: de stam glad laten snijden geeft veel wonden tegelijk.
De palmmot: de tweede plaag
Heb je dwergpalmen of Chinese waaierpalmen, dan is de palmmot (Paysandisia archon, in het Spaans polilla de las palmeras) de grotere bedreiging. Ook andere palmsoorten, waaronder Phoenix en Washingtonia, kunnen worden aangetast. Het is een grote vlinder uit Zuid-Amerika die overdag vliegt, in de zomer. De rupsen boren zich in de kroon en de stam.
Herkenbare tekens zijn een rij gaatjes op dezelfde hoogte in de waaierbladeren, als ze uitvouwen, zaagsel in de kroon en bladeren die vervormd groeien. Wordt het groeipunt geraakt, dan sterft de palm. Ook hier werkt preventief behandelen van de kroon met nematoden in de vliegperiode. Een studie op Mallorca liet zien dat bestrijden lastig is als de plaag eenmaal goed zit.
Wat als je palm toch aangetast is?
Twijfel je, laat dan zo snel mogelijk een tuinbedrijf kijken dat ervaring heeft met de palmkever. In een vroeg stadium is soms nog iets te redden. Niet elke dode palm is door de kever aangetast, maar is dat wel zo, dan zijn er regels.
- Laat een aangetaste palm niet staan. Er vliegen tientallen nieuwe kevers uit, die de palmen in de buurt aantasten.
- Moet de palm worden verwijderd, volg dan het regionale verwijderingsprotocol. Schakel hiervoor een bedrijf in dat door de Generalitat Valenciana is erkend voor werkzaamheden aan aangetaste palmen. De resten mogen niet zomaar worden achtergelaten of bij het gewone groenafval worden gezet.
- Meld het bij je gemeente. Veel gemeenten aan de Costa Blanca hebben een protocol en een lijst met erkende bedrijven.
- De kosten van het rooien komen voor rekening van de eigenaar.
In de Comunitat Valenciana gelden sinds een verordening uit 2009 verplichte maatregelen tegen de palmkever. Gemeenten roepen eigenaren op hun palmen in de gaten te houden en te behandelen, en kunnen bij nalatigheid een sanctieprocedure starten. Een aangetaste palm die je laat staan, is dus niet alleen een risico voor de buren.
Als je er niet bent
Voor eigenaren van een tweede woning is dit een klassiek probleem: in de maanden dat de kever het actiefst is, ben je er niet. Spreek met je tuinman of onderhoudsbedrijf een vast behandelschema af, laat het op papier zetten, en vraag om een foto of korte melding na elke beurt. Vraag ook om een jaarprijs per palm in plaats van een prijs per keer, zodat je niet voor verrassingen staat. Hoe het tuinonderhoud zich verhoudt tot de andere vaste lasten, zie je in het overzicht van wat een huis in Spanje per jaar kost. Wie er in de winter niet is, vindt meer in het artikel over leegstand en beheer.
Plant je een nieuwe tuin aan, overweeg dan palmsoorten die minder vatbaar zijn, zoals Washingtonia, of combineer palmen met andere mediterrane bomen. Een Canarische dadelpalm is mooi, maar je koopt er een jaarlijkse behandeling bij.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet je een palm behandelen tegen de rode palmkever?
Er is geen vaste regel; het hangt af van het middel. De Generalitat hanteert een indicatief schema over het voorjaar, de zomer en het najaar. Lokale tuinbedrijven aan de Costa Blanca behandelen vaak van maart tot en met oktober elke maand.
Welke palm is het gevoeligst?
De Canarische dadelpalm. Bij de gewone dadelpalm, Washingtonia's, dwergpalmen en Chinese waaierpalmen is het risico op de kever doorgaans lager. Dwergpalmen en waaierpalmen zijn wel gevoelig voor de palmmot.
Kan een palm met een ingezakte kroon nog gered worden?
Bij een Canarische dadelpalm meestal niet, omdat het groeipunt dan dood is. In een vroeg stadium kan een specialist de kroon soms schoonmaken en behandelen.
Zijn de behandelingen gevaarlijk voor honden en katten?
Nematoden en de schimmel Beauveria bassiana zijn biologische middelen, geen chemische insecticiden. Volg ook daarbij de aanwijzingen van de fabrikant. Bij chemische middelen houd je dieren weg zolang het etiket dat voorschrijft.
Mag ik zelf een dode palm omzagen?
Is de palm door de kever aangetast, volg dan het regionale verwijderingsprotocol en schakel een door de Generalitat erkend bedrijf in, zodat de kevers zich niet verspreiden. Vraag je gemeente naar de lijst met erkende bedrijven.
Wanneer kun je een palm het best snoeien?
In januari of februari, wanneer er weinig kevers vliegen. Verwijder bij voorkeur alleen volledig droge bladeren en dek de wonden af.
Welke gewasbeschermingsmiddelen zijn toegestaan, verandert geregeld. Raadpleeg het etiket, het Spaanse register van gewasbeschermingsmiddelen of een erkend tuinbedrijf voordat je een middel gebruikt.