EU wil aankoop tweede woning in dure zones kunnen beperken

De Europese Commissie heeft een wetsvoorstel gepresenteerd dat gemeenten en regio's meer juridische zekerheid moet geven als ze maatregelen nemen tegen de woningcrisis. De zogeheten Ley de Vivienda Asequible (wet voor betaalbaar wonen) maakt het makkelijker om in gebieden met grote druk op de huizenmarkt de aankoop van een tweede woning te beperken, vooral door bedrijven en investeerders. Ook wordt voorgesteld om leegstaande woningen fiscaal zwaarder te belasten.

Volgens de Commissie vindt de helft van de inwoners van Europese steden dat toegang tot betaalbare woonruimte een dringend probleem is. Eurocommissaris voor Energie en Wonen Dan Jørgensen wees erop dat huren in de afgelopen tien jaar fors zijn gestegen: in Berlijn met 59%, in Madrid met 75% en in Lissabon zelfs met 103%. Daardoor kunnen mensen met een gewoon inkomen, zoals verpleegkundigen, leraren en agenten, vaak niet meer wonen in de plaats waar ze werken.

Strenge eisen voor 'gespannen' zone

De regels gelden niet automatisch overal. Gemeenten en regio's moeten eerst hard maken dat een bepaald gebied echt kampt met een gespannen woningmarkt. Daarvoor gelden strikte criteria: de betaalbaarheid moet minstens tien jaar achtereen zijn verslechterd, en de verwachting moet zijn dat de prijzen de komende drie jaar niet dalen. Ook moet worden aangetoond dat de activiteit die beperkt wordt — of dat nu kortetermijnverhuur, toeristische verhuur of de aankoop van een niet-hoofdverblijf is — daadwerkelijk bijdraagt aan het probleem.

Een gespannen zone kan een wijk, een district of een hele gemeente zijn, maar moet duidelijk zijn afgebakend en goed onderbouwd. De beperking op toeristische verhuur in dit soort gebieden is voor Spanje minder nieuw, omdat die al is opgenomen in de nationale woningwet. Wel moeten lokale overheden aantonen dat deze verhuur de afgelopen drie jaar een negatief effect had op de beschikbaarheid van woningen.

Geen verplichting, wel juridische steun

Eurocommissaris Teresa Ribera benadrukte dat de maatregelen niet verplicht zijn. Steden als Parijs, Amsterdam en Florence hebben al vergunningensystemen of beperkingen voor kortetermijnverhuur ingevoerd, maar kregen daarbij te maken met rechtszaken van grote verhuurders en platforms. Airbnb ging bijvoorbeeld in beroep tegen een boete van 64 miljoen euro die Spanje oplegde wegens illegale advertenties. Het nieuwe EU-kader moet gemeenten steviger juridisch gereedschap geven om dit soort procedures te doorstaan.

Volgens de Commissie mogen de regels niet met terugwerkende kracht worden toegepast en moet er rekening worden gehouden met redelijke perioden waarin een woning tijdelijk leeg mag staan, bijvoorbeeld door verbouwing of erfopvolging. Ribera wees ook op de discussie of gemeenten bij nieuwe bouwprojecten voorrang mogen geven aan permanente bewoning boven tweede woningen, iets wat volgens haar zeker ook in Spanje speelt.

Het voorstel moet nog door het Europees Parlement en de Raad van de EU worden goedgekeurd, dus er ligt nog een langere wetgevende weg. Rechtse partijen in Brussel hebben zich al tegen het idee van beperkingen op de aankoop van tweede woningen uitgesproken.