Zorg regelen in Spanje: zorgpas, S1 of convenio especial

Welke zorg je in Spanje krijgt, hangt van één vraag af: blijf je in Nederland of België ingeschreven, of niet. Overwinteraars die ingeschreven blijven, houden hun Nederlandse basisverzekering en gebruiken de Europese zorgpas voor noodzakelijke zorg tijdens hun verblijf. Wie zich uitschrijft en naar Spanje verhuist, verliest die basisverzekering en moet iets anders regelen: een S1-formulier via het CAK bij een staatspensioen, en anders het Spaanse convenio especial of een particuliere polis.

Voor die tweede groep verandert er op 1 november 2026 iets ingrijpends. Vanaf die datum geven alleen nog AOW, Anw, WAO, WIA en Wajong toegang tot de Nederlandse verdragsregeling. Vroegpensioen, RVU, keuzepensioen en wachtgeld vervallen als grond. Wie zich al heeft aangemeld houdt zijn rechten via overgangsrecht, maar wie na die datum met alleen een vroegpensioen vertrekt, moet zijn zorg tot de AOW-leeftijd volledig zelf regelen.

Het grootste risico zit in de overgang

Wie emigreert, loopt het echte risico niet bij de keuze tussen publiek en particulier, maar in de weken ertussen. Op de dag dat je je uitschrijft in Nederland vervalt je basisverzekering. De Spaanse dekking begint pas als je inschrijving bij de Seguridad Social rond is en je een zorgpas hebt. Tussen die twee momenten kunnen weken zitten, en in die periode ben je onverzekerd terwijl je net aan het verhuizen bent.

Regel daarom eerst je dekking en schrijf je daarna pas uit, of overbrug het gat met een reisverzekering of een tijdelijke particuliere polis. Dit is de fout die het vaakst wordt gemaakt en tegelijk de makkelijkste om te voorkomen.

Het EHIC-misverstand

De Europese zorgpas is het meest overschatte document in de portemonnee van de overwinteraar. De pas geeft recht op medisch noodzakelijke zorg tijdens een tijdelijk verblijf, in het publieke stelsel, tegen dezelfde voorwaarden als een Spanjaard. Dat is waardevol, maar het is beperkter dan mensen denken.

Wat de pas niet doet: hij geeft geen toegang tot privéklinieken, en juist daar belandt een toerist die met een ambulance wordt opgehaald of die zich meldt bij de dichtstbijzijnde kliniek aan de kust. Hij dekt geen repatriëring naar Nederland, wat bij een gebroken heup het duurste onderdeel van de rekening is. Hij dekt geen geplande zorg waarvoor je speciaal naar Spanje reist. En hij vervalt zodra je verblijf niet langer tijdelijk is.

De praktische conclusie: de zorgpas is de basis, niet de dekking. Een reisverzekering met repatriëringsdekking of een aanvullende polis hoort erbij, zeker bij een verblijf van meerdere maanden. Controleer daarbij hoeveel aaneengesloten dagen je reisverzekering dekt, want veel doorlopende polissen stoppen na dertig, zestig of negentig dagen. Dat is precies de grens waar een overwinteringsperiode overheen gaat.

Als je blijft overwinteren

Blijf je in Nederland ingeschreven en verblijf je een aantal maanden per jaar in Spanje, dan verandert er aan je verzekering in principe niets. Je Nederlandse basisverzekering blijft doorlopen en vergoedt zorg in het buitenland tot ten hoogste het Nederlandse tarief. Ligt de Spaanse rekening hoger, dan betaal je het verschil zelf, tenzij je aanvullend verzekerd bent voor werelddekking.

Drie dingen om vooraf te regelen. Vraag je zorgpas aan bij je zorgverzekeraar en controleer de geldigheidsdatum. Neem een actuele medicijnlijst mee met de werkzame stoffen en niet alleen de merknamen, want Spaanse apotheken kennen de Nederlandse merken vaak niet. En weet vooraf waar het dichtstbijzijnde publieke gezondheidscentrum zit, want dat is de plek waar je zorgpas werkt, niet de privékliniek met de Nederlandstalige balie.

Let ook op de grens van je inschrijving. Wie stelselmatig meer dan vier maanden per jaar weg is, kan door de gemeente worden uitgeschreven, en daarmee vervalt de basisverzekering. Wat een lang winterverblijf verder met zich meebrengt, staat in het dossier over overwinteren in Spanje. Waar de grens tussen tijdelijk verblijf en wonen precies ligt, en wat dat fiscaal betekent, staat in de uitleg over fiscaal inwonerschap.

Als je emigreert met een staatspensioen

Ontvang je AOW en schrijf je je uit in Nederland, dan word je verdragsgerechtigde. Je vraagt bij het CAK een S1-formulier aan en registreert dat bij de Spaanse Seguridad Social. Daarna schrijf je je in bij het gezondheidscentrum in je gemeente en krijg je een tarjeta sanitaria met een toegewezen huisarts. Je krijgt dan dezelfde toegang tot het publieke stelsel als een Spanjaard.

Je betaalt daarvoor een verdragsbijdrage aan het CAK, die op je pensioen wordt ingehouden. Die bestaat uit een vast en een inkomensafhankelijk deel, vermenigvuldigd met een woonlandfactor die de rekening drukt in landen waar zorg goedkoper is dan in Nederland. Het vaste deel bedraagt in 2026 157 euro per maand vóór die correctie.

Voor de inschrijving bij het gezondheidscentrum heb je naast het S1 ook je NIE, je paspoort en een bewijs van inschrijving bij de gemeente nodig. Dat laatste regel je via het empadronamiento.

Als je in Spanje werkt

Werk je in loondienst of als zelfstandige, dan betaal je sociale premies en heb je daarmee automatisch recht op publieke zorg. Bij een dienstverband regelt je werkgever de inschrijving; als autónomo doe je dat zelf. Er komt geen aparte zorgpremie bij. Deze route staat los van je leeftijd en van de vraag of je al pensioen ontvangt.

Wat er op 1 november 2026 verandert

De verdragsregeling volgt vanaf die datum uitsluitend nog wettelijke uitkeringen: AOW, Anw, WAO, WIA en Wajong. Een tweedepijlerpensioen dat vóór de AOW-leeftijd ingaat, telt niet meer mee. Hetzelfde geldt voor RVU-regelingen, keuzepensioen en wachtgeld.

Concreet: wie op zijn 62e stopt met werken, zijn huis in Nederland verkoopt en naar de Costa Blanca vertrekt, moet vijf jaar overbruggen tot de AOW ingaat. In die jaren betaalt hij de volle prijs in Spanje, zonder Nederlandse tussenkomst. Zodra de AOW ingaat, kan hij zich opnieuw bij het CAK melden en is hij weer verdragsgerechtigde.

Wie zich vóór 1 november aanmeldt, valt onder het overgangsrecht en houdt zijn rechten. Voor iedereen die dit jaar of volgend jaar wilde vertrekken met een vroegpensioen, is de aanmelddatum daarmee financieel relevant geworden.

Convenio especial: vrijwillig meedoen aan het publieke stelsel

Spanje kent voor economisch niet-actieve buitenlanders een vrijwillige aansluiting bij het publieke zorgstelsel, de convenio especial de prestación de asistencia sanitaria. De bijdrage bedraagt 60 euro per maand onder de 65 jaar en 157 euro vanaf 65 jaar. Er is geen medische keuring en bestaande aandoeningen worden niet uitgesloten, wat het voor mensen met een chronische aandoening vaak de enige realistische route maakt.

Twee drempels. Je moet ingeschreven staan in het bevolkingsregister van je gemeente en een jaar aantoonbaar verblijf hebben opgebouwd, wat betekent dat je het eerste jaar iets anders nodig hebt. En medicijnen die je bij de apotheek buiten het ziekenhuis haalt, komen volledig voor eigen rekening. Voor wie dagelijkse medicatie gebruikt, kan dat de rekensom omdraaien.

Particulier verzekeren

De grote Spaanse verzekeraars zijn Sanitas, DKV en Adeslas. De premies liggen grofweg tussen de 74 en 180 euro per maand, sterk afhankelijk van leeftijd en gekozen dekking. Het voordeel is snelheid: waar je in het publieke stelsel voor een eerste afspraak bij een specialist enkele weken kunt wachten, gaat dat particulier doorgaans binnen enkele dagen.

Let op drie dingen die de reclamefolders zelden benadrukken. Verzekeraars hanteren een maximumleeftijd voor nieuwe polissen, en die ligt vaak lager dan mensen verwachten. Bestaande aandoeningen worden bij het afsluiten uitgesloten of leiden tot weigering. En veel polissen kennen een wachttijd voordat bepaalde behandelingen worden vergoed. Wie op zijn 66e alsnog particulier wil instappen omdat het convenio especial tegenvalt, ontdekt dat de deur inmiddels smaller is.

Wat je vóór vertrek regelt

• Vraag bij je Nederlandse zorgverzekeraar het formulier E104 of S040 aan, dat je verzekeringsverleden bewijst. Achteraf is dat lastiger te krijgen.
• Vraag je Europese zorgpas aan en controleer of hij het hele seizoen geldig blijft.
• Vraag het S1-formulier aan vóór vertrek als je daar recht op hebt, want de aanvraag kost weken.
• Neem een medicijnoverzicht met werkzame stoffen mee, en bij chronische medicatie een Engelstalige verklaring van je huisarts.
• Controleer hoeveel aaneengesloten dagen je reisverzekering dekt en of repatriëring erin zit.

De fouten die het vaakst worden gemaakt

• Te laat het S1 aanvragen. De verwerking kost weken. Vraag het aan vóór vertrek, niet erna.
• Denken dat de Europese zorgpas volstaat. Die dekt tijdelijk verblijf, geen wonen. Zodra je resident bent, vervalt de dekking.
• Wel inschrijven, geen zorgpas aanvragen. Aanmelding bij de Seguridad Social is stap één; zonder tarjeta sanitaria heb je nog geen huisarts.
• De Nederlandse basisverzekering laten doorlopen na uitschrijving. Die vervalt automatisch, maar de premie loopt door tot je hem opzegt.
• Geen overbrugging regelen voor de periode tussen uitschrijven en Spaanse dekking.

Praktisch bij aankomst

Je meldt je aan bij het centro de salud van je wijk, waar je een vaste huisarts krijgt toegewezen. Neem mee: je NIE, je paspoort of identiteitskaart, het bewijs van inschrijving bij de gemeente en het S1-formulier of een ander bewijs van verzekering.

De uitvoering verschilt per regio, want de zorg is een regionale bevoegdheid. In de Comunitat Valenciana heet je zorgpas een SIP-kaart, in Andalucía werkt het anders. Verhuis je binnen Spanje, dan meld je je opnieuw aan bij een gezondheidscentrum in je nieuwe gemeente. In gebieden met veel buitenlandse inwoners werken vaak artsen die Engels of Duits spreken, maar reken daar niet op: neem je medicatielijst met werkzame stoffen mee in het Spaans of Engels.

Veelgestelde vragen

Verder in dit dossier

Bronnen