Spaanse politiek uitgelegd: wie beslist wat, en wanneer wordt er gestemd?

Spanje wordt geregeerd door een minderheidsregering onder premier Pedro Sánchez. Het land werkt ook in 2026 met een verlengde staatsbegroting uit 2023, omdat er sindsdien geen nieuwe begroting door het parlement is gekomen. De volgende landelijke verkiezingen moeten uiterlijk in augustus 2027 worden gehouden. Sánchez houdt vast aan het uitzitten van de rit, maar liet op 31 augustus 2026 in een interview met Cadena SER de mogelijkheid open van wat hij een technische vervroeging binnen 2027 noemde.

Voor wie een woning in Spanje heeft, is de belangrijkste conclusie dat er in Madrid weinig doorkomt. Het plan om kopers van buiten de Europese Unie zwaarder te belasten ligt sinds mei 2025 in het parlement zonder inhoudelijke behandeling. Veel van de regels die voor een tweedehuiseigenaar financieel het zwaarst wegen, worden bovendien niet in Madrid vastgesteld maar op regionaal en gemeentelijk niveau.

Wie beslist waarover

Spanje is geen federatie, maar de zeventien autonome regio's hebben in de praktijk zoveel bevoegdheden dat het er dicht bij komt. Voor een tweedehuisbezitter is dat de kern van het verhaal: het niveau waarop over jouw geld en jouw woning wordt beslist, ligt zelden op het niveau waar het nieuws over gaat.

Praktisch gevolg: dezelfde woning kost aan overdrachtsbelasting duizenden euro's meer of minder afhankelijk van de regiogrens waar hij net binnen valt, zonder dat er in Madrid iets is besloten. De tarieven per regio staan in het overzicht van de overdrachtsbelasting, en wat een gemeente met de IBI doet in de uitleg over de gemeentebelasting.

Hoe een Spaanse regering tot stand komt

Het parlement bestaat uit twee kamers. Het Congreso de los Diputados telt 350 zetels, waarvan er 176 nodig zijn voor een absolute meerderheid. Daarnaast is er de Senado, die wetten kan vertragen maar niet tegenhouden. Spanje is een parlementaire monarchie: koning Felipe VI benoemt formeel de premier, maar zijn rol is ceremonieel.

Na verkiezingen spreekt de koning met alle partijen en draagt hij een kandidaat voor. Die moet vervolgens de investidura winnen, de vertrouwensstemming in het Congreso. In de eerste ronde is een absolute meerderheid nodig, in de tweede ronde volstaat een gewone meerderheid: meer voor dan tegen. Daardoor kan een regering aantreden met steun van partijen die geen ministers leveren maar wel voorstemmen of zich onthouden.

Dat verklaart waarom Spaanse regeringen vaak overeind blijven terwijl ze nauwelijks wetten aangenomen krijgen. Een kabinet wegsturen kan alleen met een moción de censura, een motie van wantrouwen die pas slaagt als een meerderheid het eens wordt over een opvolger. Die drempel is hoog, en dat is precies waar de huidige patstelling op vastloopt.

Wat er nu speelt

Sánchez regeert sinds eind 2023 met een coalitie van zijn PSOE en het linkse Sumar, samen ruim onder de 176 zetels. Voor elke stemming is steun nodig van Catalaanse en Baskische partijen, waaronder Junts en de PNV. Sinds 2025 is die steun onbetrouwbaar geworden.

De aanleiding is een reeks corruptieonderzoeken rond prominente figuren binnen de PSOE, waaronder partijtopman Santos Cerdán, die daarop aftrad. De regering kreeg geen nieuwe staatsbegroting door het parlement en werkt daarom nog altijd met de verlengde begroting van 2023. Besturen kan ze wel: binnen haar eigen bevoegdheden geeft ze gewoon regelgeving uit. Voor spoedeisende maatregelen gebruikt ze een real decreto-ley, en die moet het Congreso binnen de grondwettelijke termijn bekrachtigen of verwerpen. Eind augustus 2026 kondigde Sánchez aan dat er dit najaar alsnog een begroting voor 2027 wordt ingediend. In de zomer van 2026 kwam daar de migratiecrisis in Ceuta bij, de Spaanse enclave aan de Marokkaanse kust, die uitgroeide tot een conflict over de verantwoordelijkheid van de regering en tot demonstraties in Madrid.

Zowel Junts als de PNV heeft inmiddels gezegd dat er nieuwe verkiezingen moeten komen. Geen van beide steunt echter een motie van wantrouwen van de Partido Popular, omdat die het radicaal-rechtse Vox aan de macht zou helpen. Het resultaat is een regering die niet kan besturen en niet kan vallen.

De partijen op een rij

De verkiezingskalender

Tussen december 2025 en mei 2026 gingen vier regio's naar de stembus, deels vervroegd. De aanleiding verschilde per regio, de uitkomst niet: de PP won telkens, haalde geen absolute meerderheid en werd afhankelijk van Vox.

Vox heeft in die regionale onderhandelingen migratie, sociale voorzieningen en woningtoewijzing nadrukkelijk op de agenda gezet. Dat raakt sociale huurwoningen en bijstand, niet het eigendom van een tweede woning, maar het geeft wel aan in welke richting het debat beweegt.

Hoe Spanje aankijkt tegen buitenlandse huizenkopers

Op 13 januari 2025 presenteerde Sánchez twaalf maatregelen tegen de woningcrisis. De opvallendste was een heffing van maximaal 100 procent op de aankoop van een bestaande woning door kopers die niet in de Europese Unie wonen. De regering verwees naar vergelijkbare regels in Denemarken en Canada.

Twee dingen zijn sindsdien belangrijk gebleken. Ten eerste is het criterium woonplaats binnen of buiten de Europese Unie, niet nationaliteit als zodanig. Nederlandse en Belgische kopers vallen als EU-burgers buiten het voorgestelde regime; Britten zouden er na de brexit juist wel onder kunnen vallen.

Ten tweede is het voorstel blijven liggen. Het werd op 22 mei 2025 ingediend en was volgens berichtgeving van Reuters eind maart 2026 nog altijd niet inhoudelijk behandeld. Een regeringsbron noemde nieuwe belastingen het moeilijkste onderwerp om in dit parlement een meerderheid voor te vinden. Het voorstel is daarmee niet van tafel, maar de ruimte om het er nog doorheen te krijgen is beperkt.

Juristen wijzen bovendien op twee obstakels. Een heffing van 100 procent van de referentiewaarde kan in strijd zijn met het Spaanse grondwettelijke verbod op confiscatoire belastingen, en het onderscheid naar nationaliteit botst mogelijk met het vrije verkeer van kapitaal in het EU-recht. Dat laatste is geen theorie: Spanje moest eerder al zijn erfbelasting aanpassen nadat het Europese Hof van Justitie de ongelijke behandeling van niet-ingezetenen had afgekeurd.

Ook andere aangekondigde maatregelen strandden. De zwaardere belasting van vastgoedfondsen, het als bedrijfsmatige activiteit belasten van toeristische appartementen en het nieuwe woningplan voor 2026 tot 2030 zijn geen van alle aangenomen. Wat wel is doorgevoerd, kwam via decreten en losse wetswijzigingen: het afschaffen van het golden visa voor niet-EU-investeerders, het landelijke registratienummer voor kortetermijnverhuur en de mogelijkheid voor een vereniging van eigenaren om toeristische verhuur met drie vijfde meerderheid te blokkeren. Die laatste twee raken je wel degelijk, en staan uitgewerkt in het dossier over je vakantiewoning verhuren.

De onderliggende spanning verdwijnt niet met een verkiezingsuitslag. Het woningtekort in Spanje wordt geschat op honderdduizenden woningen, buitenlandse kopers betalen per vierkante meter gemiddeld fors meer dan Spaanse kopers, en in kustgemeenten rond Alicante gaat inmiddels meer dan de helft van alle verkopen naar een buitenlandse koper. Zolang dat zo is, blijft het onderwerp op tafel, ongeacht wie er regeert. Wat dat voor het rendement op een tweede woning betekent, staat in het dossier over Spaans vastgoed als belegging.

Waar je zelf mag stemmen

Als Nederlander of Belg die officieel in Spanje woont, mag je stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen en bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Bij regionale en landelijke verkiezingen niet: daarvoor is de Spaanse nationaliteit vereist. Dat is ongemakkelijk, want juist de regio gaat over de overdrachtsbelasting en de verhuurvergunning.

Er gelden twee voorwaarden, en de tweede wordt vaak gemist. Je moet ingeschreven staan in het bevolkingsregister van je gemeente, en je moet je daarnaast apart laten opnemen op de kiezerslijst met de verklaring dat je in Spanje wilt stemmen. Dat gaat niet vanzelf. Registreren kan bij de afdeling padrón van het gemeentehuis of online bij het INE, en voor de Europese verkiezingen geldt een eigen registratie waarbij je verklaart niet in een ander EU-land te stemmen. Wie zich niet op tijd meldt, staat op de verkiezingsdag met lege handen, hoe lang hij ook al in Spanje woont. De inschrijving zelf loopt via het empadronamiento.

Het stemrecht dat je wel hebt, geldt uitgerekend voor de bestuurslaag die het dichtst bij je woning zit. Gemeenten bepalen de IBI, de afvalheffing, de bouwvergunningen en of er in jouw wijk nog toeristische verhuurvergunningen worden afgegeven.

Wat dit betekent voor een Nederlandse huiseigenaar

Vertaald naar de vier posten waar je als eigenaar aan de Costa Blanca of de Costa del Sol mee te maken hebt:

• Je aankoopbelasting. De overdrachtsbelasting wordt door je regio vastgesteld. Voor de Costa Blanca is dat de Comunidad Valenciana, die in mei 2027 een nieuw regionaal parlement kiest.
• Je jaarlijkse woninglasten. De IBI en de afvalheffing komen van je gemeente, die in dezelfde maand naar de stembus gaat en waar je als ingeschreven EU-burger zelf mag meestemmen.
• Je vakantieverhuur. Hier lopen drie lagen door elkaar: het landelijke registratienummer, de regionale vergunning en het gemeentelijke besluit om een wijk verzadigd te verklaren. Eén van de drie is genoeg om verhuur onmogelijk te maken.
• Je belasting als niet-inwoner. De IRNR is landelijk geregeld en verandert dus alleen als er in Madrid iets doorkomt, wat in dit parlement zelden gebeurt.

De praktische conclusie: voor je portemonnee is de regionale en gemeentelijke stembusgang van mei 2027 belangrijker dan de landelijke verkiezingen die daarna volgen.

Veelgestelde vragen

Verder in dit dossier

Bronnen